Print this page Generate PDF

Istorija

Istorijski, prostor Pive nastanjen je još u praistorijsko doba. Arheološkim istraživanjima u pećini Odmut otkriveno je osam kulturnih slojeva i velike količine ugljena, pepela i vatrišta, uglančanog kamena i posuđa od ilovače. Pronađeni su i predmeti od kosti i jelenskih rogova sa dobro očuvanim tragovima umjetničkog oblikovanja. Pećina se nalazila iznad ušća rijeke Vrbnice u Pivu, a sada je potopljena akumulacionim jezerom HE "Piva". 
 
 
Prostor Crne Gore prije nove ere, a time i prostor Pive naseljavali su Iliri. Prepoznatljivi su ostaci Ilirske kulture u obliku kamenih humki i gomila. Padom ilirskog kraljevstva i kolonizacijim Ilirije od strane Rimljana nastupa period rimske dominacije na ovim prostorima sve do dolaska Slovena. Prisustvo Rimljana na ovim prostorima potvrđuju predanja, toponimi i ostaci razvalina i mnogobrojnih starih grobalja-stećaka. Narod Pive staro groblje najčešće naziva "grčkim grobljem", a rjeđe "mramorjem", jer su navodno prije naseljavanja Slovena u Pivi živjeli Grci. Na visokim predjelima i dubokim
kanjonima pivskih rijeka nalazio se niz crkava i crkvišta. Mnogi stećci su propali ili zatrpani zemljom, a crkve i crkvice su razorili Turci prilikom osvajanja.
 
Naseljavanje slovenskih plemena ovih prostora počinje u VII i VIII vijeku, a završava se krajem I milenijuma.
 
 Po formiranju srednjovjekovnih srpskih država od X do polovine XV vijeka Piva je pripadala Zeti, Raškoj, Zahumlju i bosanskoj državi, odnosno Nemanjičkoj državi ili državi Altomanovića i Kosača. Kasnije je pripadala Hercegovini i tu pripadnost je imala tokom  400 godina sve do Berlinskog kongresa kada je istočni dio Stare Hercegovine, a time i Piva pripojena Knjaževini Crnoj Gori. 
 
Upravljači Hercegovine Sandalj Hranić i Herceg Stjepan u XV vijeku na sadašnjem prostoru Opštine podizali su utvrđene gradove radi odbrane od Turaka: Soko grad ispod brda Sokola iznad Šćepan Polja bio je prestonica Hercegovine; Gradac, potopljen akumulacijom HE "Piva" i Taban grad u blizini današnjeg sela Stabna. Soko grad je imao ne samo strateški, već i polizički značaj. Na tom prostoru je manastir Zagrađe i hram Šćepanica iz epohe Nemanjića. Ostaci hrama otkriveni su i otkopani 1965. godine pod nadzorom akademika Vojislava Đurića. Ostaci starih staništa, starih grobalja i mnoštvo kamena i grobnica, ploča ukrašenih rezbarijom svjedoče da su ovdje postojala velika naselja s brojnim
stanovništvom.
 
Piva je pod tursku vlast pala 1476. godine. Pod turskom vlašću Piva je dobila status vlaške nahije, što nije bila nikakva osobenost za većinu nahija širom Hercegovine i bivše Zete. Početkom XVI vijeka ostale nahije izgubile su taj status, a Piva ga je zadržala sve do konačnog oslobođenja od Turaka u čemu je velika specifičnost u društveno istorijskom razvoju Pive i osnova njene daleko poznate plemenske autonomije.
 
U tom periodu građen je od 1573. do 1586. godine Pivski manastir. Podigao ga je mitropolit Savatije Sokolović uz podršku velikog turskog vezira Mehmed-paše Sokolovića koji se dovodi u vezu sa pivskom porodicom Gagović. Pivski manastir bio je važan vjerski i kulturni centar Pive i Hercegovine. Po bogatstvu fresaka, knjiga, zapisa i relikvija, umjetničkom, istorijskom i kulturnom značaju manastir Piva je jedan od najznačajnijih srednjovjekovnih hramova na širem području.
 
Period turske vladavine ovog kraja karakteriše niz buna i ustanaka, sudbonosnih bitaka i odmazdi, zgarišta i zatiranja stanovništva, period borbi za slobodu ustanika, hajduka i uskoka sve do oslobodilačkih ratova 1875-1878 godine i konačnog oslobođenja od Turaka. Težak život i veliki teret osvajača uslovili su stalnu migraciju stanovništva sa ovog i drugih hercegovačkih prostora najviše u Srbiju, Bosnu i primorje. U narodu je nastala i poznata izreke "Hercegovina cio svijet naseli, a sebe ne preseli". U okršaju sa Turcima u I i II srpskom ustanku ušli su u red najistaknutijih vojvoda: Stojan Čupić, Jovan Mićić, Jovan Demir ( porijeklom Adžić), Miloš Stojičević od bratsva Osmajića, svi porijeklom iz
Pive.  Iz borbi protiv Turaka izrasla je jedna od     najvećih figura oslobodilačkog otpora- harambaša Bajo Nikolić-Pivljanin, koji gine na Vrtjeljci braneći Cetinje 1685 godine. U "Gorskom vijencu" Njegoš kaže: "Soko Bajo s’trijes zmajevah mrijet neće dok svijeta traje". Najveći i poslednji ustanak protiv turske vlasti bio je 1875. godine. U ovom ustanku sa pivskim ustanicima posebno se istakao Lazar sočica, kasnije pivski vojvoda, koji je sa Vulom Adžićem bio je jedan od najistaknutijih vođa ustanka. Poslije oslobodilačkih ratova, odlukom Berlinskog kongresa 1878. godine Piva ulazi u sastav Knjaževine Crne Gore.
 
Početkom XX vijeka Piva u sastavu Crne Gore učestvuje u balkanskim ratovima i u I svjetskom ratu.
 
U I balkanskom ratu dva bataljona: Župopivski i Planinskopivski u sastavu Durmitorske učestvuju u oslobađanju gradova od Turaka na sjeveru sadašnje Crne  Gore, nakon čega su i pripojeni Crnoj Gori. Oba Pivska bataljona učestvuju i u borbama za Skadar.
 
U II balkanskom ratu bataljon iz Pive učestvuje u čuvenoj bici na Bregalnici u sastavu crnogorske divizije. Jedan od komandanata na Bregalnici bio je i Risto-Mujo Sočica, sin vojvode Lazara Sočice, koji je u Kraljevini Jugoslaviji bio ban Zetske banovine.
 
Početkom I svjetskog rata pivski bataljoni u sastavu hercegovačkog odreda držali su položaj duž granice sa Austrougarskom-aneksiranom Bosnom od Šćepan Polja sve do Grahova, a kasnije u sastavu drinskog odreda položaje duž Drine. U doba velike Mojkovačke bitke durmitorska brigade, u čijem sastavu su bila oba pivska bataljona držala je položaje od Šćepan Polja do Lever Tare. Nakon kapitulacije pivski narod podnio je od strane Austrougarske poseban teror i strahote. zgarišta, ubistva stanovništva i odvođenja u logore u Mađarsku i Njemačku.
 
U II svjetskom ratu u okupiranoj Kraljevini Jugoslaviji od strane fašizma, proglasom pokrajinskog komiteta Komunističke partije Jugoslavije za Crnu Goru i pozivom na oružani ustanak  13. jula 1941. godine počinje oružani otpor u Crnoj Gori. Tog dana rodoljubi Pive napali su žandarmerijske stanice na Breznima i Goransku, a 22. jula na Trsi. 
Na prostoru Pive 5.juna 1942. godine na Šćepan Polju, formirana je III proleterska sandžačka brigada, a 22. juna iste godine na Muratovici formirana je V proleterska crnogorska udarna brigada.
 
Februara 1942. godine organizovana je partizanska bolnica u Crkvičkom Polju u koju su smješteni ranjenici i promrzli Igmanci proleterskih brigada iz Istočne Bosne. To je bila centralna partizanska bolnica u kojoj se liječilo oko 3.500 ranjenika i tifusara. Organizovana su prihvatilišta za ranjenike i u drugim pivskim selima. Godine 1944. sa improvizovanog aerodroma u Pivi u Breznima savezničkim avionima prevezeno je oko 1.000 partizanskih ranjenika na liječenje u Italiji.
 
U toku Pete neprijateljske ofanzive, u periodu jun-jul 1943. godine, na prostoru Pive bilo je 35.000 neprijateljskih vojnika i boraca narodnooslobodilačke vojske. Narod Pive je pružio utočište i svakupomoć borcima NOR-a. Vrhovni štab Narodnooslobodilačkog pokreta boravio je dva puta u Pivi i donosio strateške odluke.
 
Tokom četiri ratne godine II svjetskog rata, godine velikih žrtava, a i pobjeda, Piva je dala 450 boraca. U ratu je poginulo 290 boraca, 39 boraca su nosioci Partizanske spomenice  1941. godine, 3 borca su nosioci najvišeg odlikovanja- orden narodnog heroja. U logorima i zbjegovima, Piva je u ratu imala i 1105 žrtava i bila je izložena zvjerskom teroru zloglasne njemačko-ustaške divizije Princ Eugen. Za jedan dan u Dolima ubijena su 522 stanovnika Pive, među njima i 107 djece. Masovni pokolj bio je i u Stabnima i u Gojkovića Dolu.
 
Četvrtog avgusta 1943. godine oslobođena je teritorija opštine Plužine od fašističkog okupatora i od toga datuma opština je slobodna teritorija.